Enerji Üretimi (ATP) ve Egzersizde Enerji Sistemleri

İnsan vücudunda enerji, besin öğelerinden sağlanır. Bu besin öğelerinin kaynağı günlük aldığımız besinlerdir. Enerji veren besin öğelerinin (karbonhidratlar, proteinler ve yağlar) enerji değerleri Tablo 1.6 ’da görülmektedir. Yediğimiz yiyeceklerin her biri farklı enerji verir, dolayısıyla farklı kaloriye sahiptir (1 kkal = 4.2 kj). Alman yiyeceklerin sindirimi, emilimi ve enerji oluşumu için harcanması (metabolizma) gereklidir. Enerji gereksinimi yaş, cinsiyet, vücut yapısı, bileşimi, günlük fiziksel aktivite, sportif aktivite gibi çeşitli etmenlere bağlı olarak kişisel ayrıcalıklar gösterir.

Kullanılan yakıt kaynakları için, alınan besinlerin sindirimi ve organizmada metabolize olmaları sonucunda, karbonhidratlar glikoza, proteinler amino aside, yağlar yağ asidi ve gliserol’e dönüşür ve kan yolu ile hücrelere taşınır. Vücuttaki hücrelerin besin öğelerini enerjiye çevirebilmeleri için oksijene gereksinim vardır. Besin öğelerinin parçalanması sonucu oluşan enerji ATP (Adenozin Trifosfat) sentezini sağlar. Sentezlenen ATP’nin parçalanması sonucu oluşan enerji, kas kasılması, sinir iletisi, salgı bezlerinin çalışması… gibi yaşamsal fonksiyonların yerine getirilmesinde kullanılmaktadır.

P                    P                          P

ATP —> Adenozin + fosfat + fosfat + fosfat

ATP’nin yapısmda bulunan 3 fosfat’ın bağlarının ayrılması sonucu enerji açığa çıkar.

ATP —> ADP + fosfat + enerji

ATP, canlı kasta 5-6 mmol/kg’dır.

1 mol ATP = 7-12 kkal verir.

Enerji oluşumunu yapılan egzersizin şiddetine, süresine, alman oksijene ve kullanılan yakıt cinsine göre anaerobik ve aerobik olarak ayırmak mümkündür. Dolayısıyla ATP’nin yenilenmesi şu şekilde gerçekleşir.

1. Anaerobik Enerji Üretimi (Oksijensiz yol)

a. Alaktik Anaerobik

b. Laktik Anaerobik

2. Aerobik Enerji Üretimi (Oksijenli yol)

Büyük kas kitlesini içeren maksimal eforlarda, sürelere bağlı olarak, aerobik ve anaerobik sistemin toplam enerji üretimine katılım oranları.

Enerji sistemlerinde kullanılan yakıt kaynakları, oksijen gereksinimi, hareketin sürati ve göreceli ATP miktarı Tablo 1.5’te verilmektedir.

Maksimal Efor Süresine Göre Aerobik ve Anaerobik Enerji Kaynaklarının Enerji Üretimine Katılım Yüzdesi
Sistem           1 dk     2 dk     4 dk     10 dk       30 dk    60 dk     120 dk
Anaerobik  % 85     65-70    50          30          10-15       5                  2
Aerobik       % 15     30-35 ,  50          70          85-90      95              98

ATP Açığa Çıkaran Üç Sistemin Genel Özellikleri

Sistem                     Kullanılan Yakıt  Oksijen Gereksinimi   Hareket Sürati   ATP Oluşumu
Alaktik Anaerob          Kreatinfosfat               Yok                                              Hızlı                             Az
Laktik  Anaerob           Glikojen                         Yok                                              Hızlı                              Az
Aerob Glikojen,           Protein,Yağ                   Var                                              Yavaş                           Çok

1. Anaerobik Sistem = Alaktik Anaerob + Laktik Anaerob

a. Alaktik Anaerob: Kas hücrelerinde sürekli olarak kullanılan ve yenilenen 3 mol ATP depo edilebilmektedir. Bu da birkaç saniyelik (3″-5″) egzersizler için yeterlidir.

Myozin- Adenozin Trifosfataz ATP-ADP + Pi + (Enerji = 12 kkal)

Kasta bulunan diğer enerji kaynağı kreatinfosfat (PC) olup dolaylı olarak ATP oluşumu için fosfat iyonları sağlar.

Fosforilkreatinkinaz ADP + PC -► ATP + Cr

ATP ve PC’nin birlikte sağladığı enerji 8-10 sn’lik süratli egzersizler için kullanılır. Kreatinfosfat 3.5 kcal’lik bir enerji verir. ATP’nin yeniden (P) ana-erob yoldan oluşmasını sağlar.

Adenilatkinaz

ADP +ADP ATP + AMP
b. Laktik Anaerob: İki dakikadan daha az süren egzersizlerde Sprint, kısa mesafe yüzme, yüksek atlama, halter gibi dallarda enerji anaerobik, yani oksijensiz yolla oluşur. Enerji kaynağı olarak glikojen kullanılır.

Glikojen

Glikoz
Pirüvik asit ( C3H6O3)

Laktik asit ( C3H503) – 2 mol ATP
Karaciğer (Glikojen)

1 mol glikojenden 2 mol ATP meydana gelmektedir.

Anaerobik Enerji Oluşumu

2. Aerobik Sistem: Glikoz ve serbest yağ asitlerinin aerobik yoldan oksidasyonları esnasında ATP oluşmaktadır. Vücutta karbonhidrat deposu, yağ deposundan anlamlı şekilde azdır. Vücutta başlıca karbonhidrat deposu; (70 kg ağırlığında şişman olmayan bir erkekte) glikojen kaslarda 245 g, karaciğerde 108 g, kanda glikoz 17 g kadar bulunduğu kabul edilirse, tüm karbonhidrat deposu 1500 kkal’ye eş değerdir. Bu erkeğin tüm vücut yağı enerji kaynağı (% 10-20 vücut yağı) olursa 63.000-126.000 kkal bir potansiyel enerjiye eş değerdir.

Kırmızı kan hücrelerinde bulunan hayati bir bileşendir ve çinko da doku oluşumu ve korunması konusunda önemli bir rol oynamaktadır. Sadece bitkisel besinler yiyen vejetaryenler, bir ilave ya da dikkatle seçilmiş besin kaynakları yoluyla yeteri kadar riboflavin, kalsiyum ve B12 vitamini aldıklarından emin olmalıdır.

 
Like
Beğen Aşk Haha Wow Üzgün Kızgın
2

avatar
wpDiscuz